Journal of Tax Research

fa تبیین اثر سه‌گانه تاریک شخصیتی بر اجتناب مالیاتی با اثر میانجی بی‌تفاوتی اخلاقی در شرکت‌های پذیرفته شده در بورس اوراق بهادار تهران Explaining the Effect of the Dark Triad Personality Traits on Tax Avoidance with the Mediating Role of Moral Disengagement in Listed Companies on the Tehran Stock Exchange سایر etc. كاربردي Applicable اجتناب مالیاتی که به‌عنوان یکی از چالش‌های پنهان کارآمدی دولت‌ها مطرح است، ریشه در فرآیندهای روان‌شناختی فردی دارد. در حالی که پژوهش‌های گذشته عمدتاً بر عوامل محیطی تمرکز داشته‌اند، شکاف تئوریک اصلی در درک سازوکارهای درونی است که صفات شخصیتی پرخطر را به رفتار اجتنابی تبدیل می‌کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل این سازوکارها، به‌ویژه نقش میانجی بی‌تفاوتی اخلاقی در رابطه‌ی سه‌گانه تاریک شخصیت (خودشیفتگی، ماکیاولیسم و جامعه‌ستیزی) با اجتناب مالیاتی مدیران مالی شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران انجام شده است. این پژوهش از نظر ماهیت کاربردی و از منظر گردآوری داده‌ها، توصیفی– پیمایشی است. در مجموع ۱۷۰ پرسشنامه معتبر برای تحلیل نهایی مورد استفاده قرار گرفت. داده‌های پژوهش با مدل‌سازی معادلات ساختاری تحلیل شد. نتایج نشان داد که سه‌گانه تاریک شخصیت، با فعال‌سازی مکانیسم‌های بی‌تفاوتی اخلاقی، گرایش مدیران را به سمت اجتناب مالیاتی افزایش می‌دهد. همچنین، اثرات مستقیم و غیرمستقیم ابعاد ماکیاولیسم و جامعه‌ستیزی نسبت به خودشیفتگی، از شدت بیشتری برخوردار بودند. این یافته‌ها ضرورت بازنگری در سیاست‌های مالیاتی را از یک رویکرد صرفاً کنترلی به یک رویکرد مبتنی بر روان‌شناسی اخلاق و مسئولیت‌پذیری اجتماعی مدیران تأیید می‌کند تا با مدیریت بی‌تفاوتی اخلاقی، تمکین مالیاتی ارتقا یابد.   Tax avoidance, a pervasive and often hidden challenge to government efficiency, is fundamentally rooted in individual psychological processes. While prior research has predominantly focused on external and environmental factors, the core theoretical gap lies in understanding the internal mechanisms that translate high-risk personality traits into avoidance behavior. This study aims to bridge this gap by analyzing such mechanisms, specifically the mediating role of moral disengagement in the relationship between the Dark Triad personality traits (narcissism, Machiavellianism, and psychopathy) and tax avoidance among financial managers of companies listed on the Tehran Stock Exchange. The research is applied in nature and employs a descriptive-survey methodology for data collection. A total of 170 valid questionnaires were collected from the population of financial managers in 2023 using a simple random sampling method. The data were analyzed using Structural Equation Modeling (PLS-SEM). The results decisively indicate that the Dark Triad traits, by activating moral disengagement mechanisms, significantly increase managers’ propensity toward tax avoidance. Furthermore, the direct and indirect effects of Machiavellianism and psychopathy were notably stronger than those of narcissism. These findings confirm the necessity of revising tax policies, moving from a purely control-based approach to one grounded in the psychology of ethics and managers’ social responsibility, to enhance tax compliance through the effective management of moral disengagement.   خودشیفتگی, ماکیاولیسم, جامعه‌ستیزی, بی‌تفاوتی اخلاقی, اجتناب مالیاتی . Narcissism, Machiavellianism, Psychopathy, Moral Disengagement, Tax Avoidance. 0 0 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1765-2&slc_lang=fa&sid=1 Parisa Abdolmaleki پریسا عبدالملکی malekiparisa28@ase.ui.ac.ir 100319475328460012743 100319475328460012743 No University of Isfahan دانشگاه اصفهان Naser Izadinia ناصر ایزدی نیا n.izadinia@ase.ui.ac.ir 100319475328460012744 100319475328460012744 Yes University of Isfahan دانشگاه اصفهان Amin Rostami امین رستمی a.rostami@ase.ui.ac.ir 100319475328460012745 100319475328460012745 No University of Isfahan دانشگاه اصفهان