Journal of Tax Research

fa برآورد شکاف مالیاتی و تاثیر توسعه اقتصاد دیجیتال بر آن در کشورهای منتخب (با تأکید بر جایگاه ایران) Estimating the Tax Gap and the Impact of Digital Economy Development on it in selected countries (with emphasis on Iran's position) اقتصادی Economic پژوهشي Research شتاب و دامنه نامحدود توسعه اقتصاد دیجیتال علاوه بر تحول چشمگیر حوزه کسب و کار، چالش‌های جدی برای دولتها و سیستم مالیاتی سنتی ایجاد نموده است. مدل‌های جدید کسب‌وکار اعم از جریان‌های داده درونمرزی و فرامرزی، تراکنش‌های مجازی و اقتصادهای پلتفرمی، مسائل تعریف منبع مالیات، تعیین نرخ مالیات، قانونگذاری مالیات و سیاستگذاری مالی، صلاحیت مالیاتی و تخصیص سود را به طور فزاینده‌ای پیچیده کرده‌اند. مطالعه حاضر با برآورد میزان شکاف مالیاتی به عنوان شاخص مجموع فرار و اجتناب مالیاتی از طریق روش تعیین ظرفیت بالقوه مالیاتی در سه پایه به تفکیک مالیات بر درآمد و مالیات بر واردات، و مالیات بر کالا و خدمات در بازه زمانی سالهای 2024-2012 به روش مدل پانل GMM برای 17 کشور منتخب و نیز مقایسه وضعیت ایران با برخی از کشورهای پیشرو این فهرست از جمله روسیه، و  کره جنوبی، به بررسی تأثیر شاخصهای اقتصاد دیجیتال بر شکاف مالیاتی میپردازد. شاخص‌های اقتصاد دیجیتال مورد استفاده در این پژوهش شامل شاخص توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات (IDI) و شاخص آمادگی شبکه (NRI) و شاخص توسعه دولت الکترونیک (EGDI) می‌باشد. براساس نتایج تحقیق، شاخص توسعه ارتباطات و فناوری اطلاعات و شاخص آمادگی شبکه، بهبود شفافیت اقتصادی، ردگیری تراکنش‌ها، تبادل داده میان نهادهای مالی و افزایش کارایی سازمان مالیاتی را تسهیل می‌کنند؛ این عوامل باعث کاهش فرار مالیاتی و نزدیک شدن مالیات وصول‌شده به مالیات بالقوه می‌شوند، بنابراین اثر منفی بر شکاف مالیاتی دارند. با توجه به این یافته‌ها، پیشنهاد می‌شود، کشورهای درحال توسعه برای کاهش شکاف مالیاتی، بر تقویت استفاده عملی از فناوری اطلاعات و ارتباطات در فرآیندهای مالیاتی و گمرکی تمرکز کنند و توسعه دولت الکترونیک را نیز همراه زیرساخت نهادی، آموزش کارکنان و شفافیت قانونی پیش ببرند. همچنین، بهبود طراحی نظام مالیاتی با درنظر گرفتن پیچیدگی درآمدهای مشمول مالیات و هماهنگی با تورم و توسعه اقتصادی می‌تواند شکاف مالیاتی را به‌طور هدفمند کاهش، و کارایی وصول مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم را افزایش دهد. <pre style="text-align:justify"> The speed and unlimited scope of the development of the digital economy, in addition to the dramatic transformation of the business sector, has created serious challenges for governments and the traditional tax system. New business models, including cross-border and intra-border data flows, virtual transactions, and platform economies, have increasingly complicated issues of defining the source of tax, determining tax rates, tax legislation and fiscal policy, tax jurisdiction, and profit allocation. The present study examines the impact of digital economy indicators on the tax gap by estimating the amount of the tax gap as an indicator of total tax evasion and avoidance through the method of determining potential tax capacity in three pillars, separated into income tax and import tax, and tax on goods and services in the period 2012-2024 using the GMM panel model method for 17 selected countries, as well as comparing the situation of Iran with some of the leading countries on this list, including Russia and South Korea. The digital economy indicators used in this study include the Information and Communication Technology Development Index (IDI), the Network Readiness Index (NRI), and the e-Government Development Index (EGDI). According to the research results, the ICT Development Index and the Network Readiness Index facilitate improved economic transparency, transaction tracking, data exchange between financial institutions, and increased tax organization efficiency; these factors reduce tax evasion and bring collected tax closer to potential tax, thus having a negative effect on the tax gap. Given these findings, it is suggested that developing countries, in order to reduce the tax gap, focus on strengthening the practical use of information and communication technology in tax and customs processes and advance the development of e-government along with institutional infrastructure, staff training, and legal transparency. Also, improving the design of the tax system by considering the complexity of taxable income and coordinating it with inflation and economic development can purposefully reduce the tax gap and increase the efficiency of direct and indirect tax collection.</pre> شکاف مالیاتی, اقتصاد دیجیتال, شفافیت مالیاتی, کسب و کار الکترونیک, روش پانل GMM Tax gap, digital economy, tax transparency, e-business, GMM panel method. 0 0 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-2772-1&slc_lang=fa&sid=1 Ezatollah Abbasian عزت اله عباسیان e.abbasian@ut.ac.ir 100319475328460012740 100319475328460012740 Yes University of Tehran دانشگاه تهران، تهران Mohsen Ebrahimi محسن ابراهیمی ebrahimi@khu.ac.ir 100319475328460012741 100319475328460012741 No Kharazmi University دانشگاه خوارزمی Shahnaz Nazari شهناز نظری shnaz.nazari@gmail.com 100319475328460012742 100319475328460012742 No Tax Affairs Organization سازمان امور مالیاتی کشور