Journal of Tax Research

fa تحلیل چندبعدی فرار از مالیات بر ارزش افزوده: از منظر حسابداری قانونی تا زمینه‌های نهادی، اجتماعی و اقتصادی A Multidimensional Analysis of Value-Added Tax Evasion: From a Forensic Accounting Perspective to Institutional, Social, and Economic Contexts حسابداری Accounting پژوهشي Research مالیات بر ارزش افزوده از منابع اصلی تأمین درآمد پایدار دولت‌ها محسوب می‌شود و نقش مهمی در تحقق عدالت مالی و اقتصادی دارد. با این‌ حال، پدیده فرار مالیاتی، به‌ویژه در حوزه مالیات بر ارزش افزوده، همچنان یکی از چالش‌های جدی در مسیر اثربخشی نظام مالیاتی به‌شمار می‌رود. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر چهار عامل کلیدی—شامل حسابداری قانونی، و متغیرهای اجتماعی، نهادی و اقتصادی—بر فرار مالیاتی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق، ۲۰۰ نفر از مدیران مالی و حسابداران شرکت‌های پذیرفته‌شده در بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۴۰4 را شامل می‌شود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونه‌گیری تصادفی انتخاب شده‌اند. داده‌های مورد نیاز از طریق پرسشنامه استاندارد گردآوری و با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای آماری و آزمون‌های رگرسیون مورد تحلیل قرار گرفته‌اند. نتایج حاکی از آن است که تقویت هر یک از عوامل مورد بررسی، تأثیری معنادار و بازدارنده بر فرار مالیاتی دارد. یافته‌ها بر اهمیت حسابداری قانونی، شفافیت نهادی، ثبات اقتصادی و ارتقای فرهنگ مالیاتی در کنترل فرار مالیات بر ارزش افزوده تأکید دارند. بر این اساس، توصیه می‌شود سیاست‌گذاران با تمرکز بر اصلاح ساختارها، آموزش و فرهنگ‌سازی مالیاتی، زمینه کاهش تخلفات را فراهم سازند.   Value Added Tax (VAT) is considered one of the primary sources of sustainable government revenue and plays a crucial role in promoting fiscal and economic equity. However, tax evasion—particularly in the area of VAT—remains a major challenge to the effectiveness of tax systems. This study aims to analyze the impact of four key factors—namely forensic accounting, and social, institutional, and economic variables—on tax evasion. The statistical population consists of 200 financial managers and accountants from companies listed on the Tehran Stock Exchange in 2025, selected using Cochran’s formula and random sampling. Data were collected through a standardized questionnaire and analyzed using statistical software and regression tests. The findings indicate that strengthening each of the studied variables has a significant and deterrent effect on tax evasion. The results underscore the importance of forensic accounting, institutional transparency, economic stability, and the enhancement of tax culture in reducing VAT evasion. Accordingly, it is recommended that policymakers focus on structural reforms, tax education, and awareness initiatives to effectively minimize violations.   حسابداری قانونی, عوامل اجتماعی, عوامل نهادی, عوامل اقتصادی, فرار مالیات بر ارزش افزوده Forensic Accounting, Social Factors, Institutional Factors, Economic Factors, Value Added Tax Evasion. 0 0 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1418-4&slc_lang=fa&sid=1 Parya Rakipour پریا راکی پور pariya.rakipour@gmail.com 100319475328460012608 100319475328460012608 No Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی Maryam Emamimibody مریم امامی میبدی 1111759154@iau.ir 100319475328460012609 100319475328460012609 Yes Islamic Azad University دانشگاه آزاد اسلامی