fa بررسی عوامل مؤثر بر تلاش مالیاتی و پیشنهاد تدوین الگوی سیستم دینامیکی تلاش مالیاتی پژوهشي Research <p>  تلاش مالیاتی<a name="_ftnref1"> <strong><u>[1]</u> </strong></a>، درصد تحقق درآمدهای مالیاتی اسمی را نشان می‌دهد. به بیان دیگر، اختلاف بین پایه مالیات اسمی و پایه مالیات تحقق یافته، نشان‌دهنده میزان تلاش مالیاتی بوده و زمانی که پایه مالیات اسمی برابر پایه مالیات تحقق یافته باشد، تلاش مالیاتی کامل اتفاق می‌افتد. در ادبیات اقتصادی و در مطالعات تجربی نسبت مالیات به درآمد ملی بعنوان تلاش مالیاتی لحاظ می‌گرد. متغیرهای تلاش مالیاتی به دو دسته تقسیم می‌شوند (Bird, 2002) : اول، متغیرهای طرف عرضه که شامل متغیرهایی نظیر درآمد سرانه، سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی، تورم، شاخص باز بودن اقتصاد و میزان تلاش دستگاه‌های جمع‌آوری کننده می‌باشد و در اغلب مطالعات سنتی مورد استفاد قرار می‌گیرد. دوم، متغیرهای طرف تقاضا که نقش نهادهای اجتماعی را توضیح می‌دهد و انگیزه ذاتی شهروندان در پرداخت مالیات و میزان اعتقاد مردم در بهره‌گیری از منافع پرداخت مالیات را حائز اهمیت می داند. مهمترین متغیرهای طرف تقاضا شامل متغیرهای اخلاق مالیاتی، اقتصاد سایه‌ای، فرار مالیاتی، و نابرابری توزیع درآمد می‌باشد. در این مقاله از دو روش برای بررسی تلاش مالیاتی استفاده می‌شود. روش اول، همان روش متداول در قریب به اتفاق مطالعات داخلی و خارجی است و مشتمل بر استفاده از الگوهای اقتصادسنجی است. در این روش، قسمتی از متغیرهای طرف عرضه مانند درآمد سرانه، سهم ارزش افزوده بخش کشاورزی، تورم، رشد جمعیت لحاظ می‌شود و پس از تخمین الگو، تلاش مالیاتی بالقوه و شاخص تلاش مالیاتی در کل کشور و هفت استان تهران، گیلان، آذربایجان شرقی، خراسان، اصفهان، خوزستان و فارس و در پایه‌های مالیاتی مصرف، ثروت، درآمد و شرکت‌ها محاسبه می‌گردد. روش دوم، روش الگوی سیستم دینامیکی<a name="_ftnref2"> <strong><u>[2]</u> </strong></a>می‌باشد که مقدمات تدوین الگو در این مطالعه و مزیت آن تشریح می‌گردد. این روش، ضعف الگوهای اقتصادسنجی را مرتفع می‌کند و قادر به بکارگیری اغلب متغیرهای طرف عرضه و طرف تقاضا می‌باشد و تدوین نهایی الگو می‌تواند در پیش‌بینی درآمدهای مالیاتی مورد استفاده قرار گیرد. </p><p>  </p><br clear="all" ><hr width="33%" size="1" ><p> <a name="_ftn1"> <u>[1]</u> </a>. Tax effort </p><p> <a name="_ftn2"> <u>[2]</u> </a>. System Dynamics Approach </p> <p>  Tax effort shows the percentage of nominal tax revenues being realized. In other words, the difference between the nominal and the realized tax bases indicates the tax effort and if the nominal tax base equals the realized, then we can say that a full tax effort has occurred. Both the economic literature and the empirical studies have considered the tax to national income ratio as the tax effort. Variables determining tax effort are classified into two categories (Bird, 2002): First, supply-side variables which are being used in most traditional studies including such variables as per capita income, share of value added of the agriculture sector, inflation, openness of the economy, and the extent to which tax collection authorities make efforts. Second, demand-side variables which explain the roles of social institutions and emphasize on the citizens' inherent motives and people's attitudes towards making use of benefits of paying taxes. The most important demand-side variables are tax morality, shadow economy, tax evasion and income distribution inequalities. In this paper, two methods have been used to study tax effort. The first is the econometrics method which has been used in most domestic and foreign studies. In this method, a part of demand-side variables such as per capita income, share of value added of the agriculture sector, inflation, and population growth is taken into account and after estimating the model, the tax effort exerted is measured in respect to taxes on consumption, wealth, business income, and corporate income both in the whole country and in the seven provinces of Tehran, Guilan, East Azerbaijan, Khorassan, Isfahan, Khouzestan, and Fars. But as for the second method, namely, the "system dynamics approach", the preliminaries of designing a model have been mentioned and the advantages thereof have been described. This method resolves the shortcomings of econometrical models and is able to make use of most of supply-side and demand-side variables and as such, it can eventually be used in forecasting tax revenues. </p> تلاش مالیاتی, الگوی اقتصاد سنجی تلاش مالیاتی, الگوی سیستم دینامیکی, تلاش مالیاتی بالقوه, اقتصاد زیرزمینی, شاخص تلاش مالیاتی, Vensim, Eviews. Tax effort, econometrical model of tax effort, system dynamics approach, underground economy, tax effort index, Vensim, Eviews 9 41 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-216&slc_lang=fa&sid=1 نعمت فلیحی 10031947532846001244 10031947532846001244 Yes