fa تحلیل عملکرد، کارایی وصول و چالش‌های اجرایی مالیات بر ارزش افزوده در ایران اقتصادی Economic پژوهشي Research گستردگی و مصرفی بودن پایه مالیاتی، پایین بودن هزینه شناسایی و وصول و انتقال بار مالیاتی به مصرف­کننده نهایی در اقتصاد از ویژگی­های مالیات بر ارزش افزوده است که اجرای کامل آن باعث افزایش کارایی وصول مالیات بر ارزش افزوده می­شود. قانون مالیات بر ارزش افزوده با تمام مزیت­هایی که می­تواند در زمینه شفاف­سازی فعالیت­های اقتصادی، گسترش پایه مالیاتی و تشویق سرمایه­گذاری و تولید داشته باشد، با چالش­هایی در حوزه اجرایی مواجه بوده است. بر این اساس، در این تحقیق به تحلیل عملکرد، کارایی وصول و چالش­های اجرایی قانون مالیات بر ارزش افزوده در دوره اجرای آزمایشی در ایران پرداخته می­شود. عملکرد درآمدی مالیات بر ارزش افزوده بیانگر این است که از اجرای آن تا پایان سال 1395، کل ارقام مالیات بر ارزش افزوده و عوارض برابر 167 هزار میلیارد تومان بوده است. پایه بالقوه مالیات بر ارزش افزوده نیز با استفاده از روش مکنزی (1991) و جدول داده- ستانده، 404 هزار میلیارد تومان برآورد شده است. همچنین، نتایج بیانگر این است که نرخ استاندارد، معافیت­ها، آستانه مالیاتی، شیوه اجرا و قوانین مالیاتی بر عملکرد و کارایی وصول مالیات بر ارزش افزوده اثرگذار بوده است. در نهایت، کارایی وصول مالیات بر ارزش افزوده به روش مصرف، با لحاظ کردن معافیت­ها و تعدیلات لازم در قانون مالیات بر ارزش افزوده 55 درصد محاسبه شده­است. The widespread and consumable nature of the tax base, the low cost of identifying, collecting and transferring tax burden to the final consumers in the economy are the properties of the Value Added Tax, whose full implementation will increase the efficiency of the collection. The Value Added Tax Law with all its benefits includes economic transparency, tax base expansion, investment and production encouragement has faced challenges in the field of implementation. Accordingly in this paper we analyze the performance, efficiency of collection and implementation challenges of the Value Added Tax law during its experimental period in Iran. The VAT revenue Performance indicates that from its implementation until the end of 2016, the total value added tax revenue and tariffs were equal to 167 trillion Tomans. Using the Mc Kenzie method (1991) and input-output table, the potential tax base for the value added tax is estimated at 404 trillion tomans. Also, the results indicate that standard rates, exemptions, tax thresholds, procedures, and tax laws have affected the performance and efficiency of VAT collection. Finally, the efficiency of collecting value added tax in the consumption method, with the inclusion of exemptions and adjustments required in the Value Added Tax law is calculated at 55%. اصلاح نظام مالیاتی, مالیات بر ارزش افزوده, مدیریت نظام مالیاتی, اعتبار مالیاتی, کارایی وصول مالیاتی Tax System Reform, Value Added Tax, Tax System Management, Tax Credit, Efficiency of Tax Collection 43 80 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1117-5&slc_lang=fa&sid=1 Izadkhasti Hojjat حجت ایزدخواستی h_ izadkhasti@sbu.ac.ir 10031947532846004941 10031947532846004941 Yes دانشگاه شهید بهشتی