fa بررسی تاثیر نظام مالیاتی بر توزیع درآمد در ایران (مطالعه موردی برنامه اول تا سوم توسعه 1368-1383) پژوهشي Research هدف این مقاله بررسی تاثیر مالیات در توزیع درآمد با استفاده از متغیر وابسته "شاخص توسعه انسانی" HDI و هم چنین بررسی دلایل تاثیر یا عدم تاثیر نظام مالیاتی (رکن دولت) در بهبود توزیع درآمد در ایران طی سه برنامه توسعه پس از انقلاب است. با توجه به فرضیه های این مقاله از دو نوع روش تحقیق استنتاجی مبتنی بر تجزیه و تحلیل آماری استفاده می شود: از برنامه E-VIEWS برای سنجش تاثیر مالیات بر چگونگی تغییرات شاخص توسعه انسانی و از روش تحقیق ژرفانگر مبتنی بر مصاحبه با نخبگان برای بررسی کیفی تاثیر نهاد دولت بر سیاست های توزیع درآمد مبتنی بر سیاست های مالیاتی استفاده می شود. ضریب و علامت درآمد های مالیاتی در مدل نشان می دهد که هرگاه درآمدهای مالیاتی یک درصد افزایش پیدا کند، شاخص توسعه انسانی HDI 07/0 درصد کاهش می یابد و بر عکس. همچنین چنانچه ضریب و علامت سهم درآمدهای مالیاتی مستقیم ازGDP بدون نفت یک درصد افزایش پیدا کند، شاخص توسعه انسانی HDI، 14/0 درصد افزایش پیدا می‌کند و برعکس. از لحاظ آماری ارتباط معناداری بین درآمدهای مالیاتی و شاخص توسعه انسانی وجود ندارد. در رابطه با نقش نهاد دولت در تاثیر گذاری بر توزیع درآمد، شاخص های توضیح دهنده دولت رانتیه مورد تایید قرار گرفت که نشان دهنده شکل حامی پروری در اقتصاد و عدم وابستگی نهاد دولت به درآمدهای مالیاتی است. به بیان دیگر، ویژگی های دولت رانتیه در اقتصادایران باعث شده که نظام مالیاتی جهت گیری توزیعی نداشته باشد. This paper aims at capturing the impacts of taxes on income distribution through HDI indices and is also trying to explore the factors involved in the (un)influence of the Iranian tax system on the improvement of income distribution throughout the country during the past three post-revolution development plans (from 1989 to 2002). The paper uses two research methods: the inferential method based upon statistical analyses within E-views program to measure the impacts of the institution of government on the changes of HDI, and the in-depth research method through doing interviews with experts in order to qualitatively study the impacts of the government on the income distribution on the basis of tax policies. The coefficient (and the sign) of the tax income in the model shows that in the event of 1% increase in the tax revenues, the HDI index will have an increase of 0.07% and the vice versa. Moreover, if the coefficient (and the sign) of the share of direct tax revenues in GDP (GDP without the oil sector) has an increase of 1%, then the HDI index will have an increase of 0.14% and the vice versa. There is no statistically significant relationship between the tax revenue and the HDI index and since the dependent variable representing income distribution has been the HDI index, it has been concluded that the taxes have had no distribution orientations in Iran. As for the role of the institution of government and its influence on the income distribution, the indices explaining the situation of a rentier government has been verified indicating the supporting role of such a government in Iran and its independence from tax revenues. In other words, the characteristics of rentier governments in Iran have led to a condition wherein the tax system has no distribution orientations. نظام مالیاتی، توزیع درآمد، دولت رانتیه، مالیات، شاخص توسعه انسانی Tax system, income distribution, rentier government, HDI index 105 140 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-1-125&slc_lang=fa&sid=1 Ali Shokouhi علی شکوری 1003194753284600606 1003194753284600606 Yes M.A. in Welfare Planning; a Tax Expert at INTA دکترای جامعه شناسی و عضو هیئت علمی دانشگاه تهران Mohammad Saghebfard محمد ثاقب فرد 1003194753284600607 1003194753284600607 No M.A. in Welfare Planning; a Tax Expert at INTA فوق لیسانس برنامه ریزی رفاه و کارشناس ارشد مالیاتی سازمان امور مالیاتی کشور