Journal of Tax Research

fa ارزیابی عوامل موثر بر شکاف مالیاتی و مدل سازی آن: رهیافت متاآنالیز بر اساس تاریخچه 35 ساله Evaluating the factors affecting the tax gap and its modeling: A meta-analysis approach based on 35-year history حسابداری Accounting پژوهشي Research مالیات مهم‌ترین منبع درآمدی دولت است که به توسعه اجتماعی-اقتصادی یک ملت کمک می‌کند. پرداخت کنندگان مالیات با ارائه اظهارنامه مالیاتی نوعی رویکرد داوطلبانه در پرداخت مالیات است که این رویکرد منطبق با چارچوب نظریه های رفتاری می باشد. بررسی تغییر رفتار مالیات دهندگان و مبارزه با شکاف مالیاتی از اولویت های دولت ها در سطح جهانی برای افزایش درآمدهای مالیاتی تلقی می شود. لذا هدف از این تحقیق بررسی شکاف مالیاتی بر اساس روش فراتحلیل می باشد. در این تحقیق از روش متاآنالیز (فراتحلیل) که جز روشهای کمّی آماری محسوب می گردد استفاده گردید. نتایج بررسی مطالعات انجام شده درحوزه اقتصاد، حسابداری و مدیریت در  بازه زمانی سال های 1368 تا 1403 (دوره 35 ساله)پیرامون شکاف مالیاتی، بیانگر آن است که این مطالعات نامتجانس (ناهمگن) میباشند. لذا تعداد 28 مطالعه که به بررسی عوامل موثر بر شکاف مالیاتی پرداخته بودند جمع آوری و بررسی گردید. پژوهش های انجام شده 45 متغیر را بر شکاف مالیاتی بررسی نموده اند که از این تعداد متغیرهای قابل بررسی مورد آزمون قرار گرفته و مدل پژوهش تدوین گردید. نتایج نشان داد که می توان با مدل بدست آمده، شکاف مالیاتی را ارزیابی و پیش بینی نمود. با توجه به تفاوت ساختار مالیاتی و وضعیت اقتصادی در ایران، عوامل اثرگذار در ایران متفاوت از سایر کشورها میباشد. همچنین نتایج نشان داد که روند شکاف مالیاتی در ایران در حال کاهش است که در نتیجه پیاده سازی سامانه مودیان و شفاف سازی اقتصادی است. Tax is the most important source of government revenue that contributes to the social-economic development of a nation. Taxpayers have created a voluntary approach to paying taxes by submitting tax returns, which is consistent with the framework of behavioral theories. Investigating changes in taxpayer behavior and combating the tax gap are considered priorities for governments worldwide to increase tax revenues. Therefore, the purpose of this research is to investigate the tax gap based on the meta-analysis method. In this research, the meta-analysis method, which is considered one of the quantitative statistical methods, was used. The results of the study of studies conducted between 1989 and 2024 (a 35-year period) on the tax gap indicate that these studies are heterogeneous. Therefore, 28 studies that examined the factors affecting the tax gap were collected and reviewed. The research conducted examined 45 variables on the tax gap, of which the variables that could be examined were tested and the research model was developed. The results showed that the tax gap can be assessed and predicted with the obtained model. Due to the difference in tax structure and economic situation in Iran, the influencing factors in Iran are different from other countries. The results also showed that the trend of tax gap in Iran is decreasing, which is a result of the implementation of the taxpayer system and economic transparency. شکاف مالیاتی, متارگرسیون, فرار مالیاتی, اجتناب مالیاتی Tax gap, meta-regression, tax evasion, avoidance 36 72 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-2622-1&slc_lang=fa&sid=1 Sadegh Shoaei صادق شعاعی s.shoaei@urmia.ac.ir 100319475328460012271 100319475328460012271 No Urmia university دانشگاه ارومیه Mehdi Heydari مهدی حیدری m.heydari@urmia.ac.ir 100319475328460012272 100319475328460012272 Yes Urmia university دانشگاه ارومیه Hamzeh Didar حمزه دیدار h.didar@urmia.ac.ir 100319475328460012273 100319475328460012273 No Urmia university دانشگاه ارومیه Sayed Mohammad Hadi Sobhanian سیدمحمدهادی سبحانیان hadi_sobhanian@khu.ac.ir 100319475328460012274 100319475328460012274 No Kharazmi university دانشگاه خوارزمی Parviz Piri پرویز پیری p.piri@urmia.ac.ir 100319475328460012275 100319475328460012275 No Urmia university دانشگاه ارومیه Hojat Saiadi حجت صیادی sayyadi-h@medilam.ac.ir 100319475328460012276 100319475328460012276 No Ilam med University دانشگاه علوم پزشکی ایلام