fa برآورد شکاف مالیات بر ارزش افزوده در ایران اقتصادی Economic كاربردي Applicable <span style="font-size:14pt"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-weight:bold"><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="font-weight:normal">مقابله با فرار مالیاتی و اصلاح معافیت‌های مالیاتی یکی از راه‌های افزایش درآمدهای مالیاتی و استقلال بودجه عمومی از نفت است. شکاف مالیاتی به عنوان شاخصی برای نشان دادن اختلاف درآمد ازدست‌رفته دولت از محل مالیات، می‌تواند در ارزیابی دولت در استفاده از ظرفیت مالیاتی کشور مورد توجه قرار گیرد. شکاف مالیاتی به دو بخش شکاف سیاستی و شکاف تمکین تفکیک می‌شود. هدف این پژوهش برآورد شکاف سیاستی و شکاف تمکین مالیات بر ارزش افزوده در دهه 1390 است.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> <span style="font-size:14pt"><span style="line-height:90%"><span style="direction:rtl"><span style="unicode-bidi:embed"><span style="font-family:Calibri,sans-serif"><span style="font-weight:bold"><span lang="FA" style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:90%"><span b="" style="font-family:" zar=""><span style="font-weight:normal">در این مطالعه، با استفاده از جدول داده-ستانده به‌هنگام‌شده (75 فعالیت در 75 فعالیت) و روش بخشی که به‌عنوان یکی از روش‌های کلان در برآورد شکاف مالیات بر ارزش افزوده محسوب می‌شود، شکاف مالیات بر ارزش افزوده برآورد شد. یافته‌ها نشان می‌دهد که شکاف مالیاتی در هر دو بعد و با سهم عوارض ارزش افزوده و بدون آن (سهم دولت)، طی دهه 90 روندی افزایشی داشته و در سال 1399 به مقادیر قابل‌توجهی رسید. به‌گونه‌ای که شکاف تکمین و شکاف سیاستی (با احتساب عوارض ارزش افزوده) در سال 1390، به ترتیب برابر 43.6 درصد و 41.8 درصد و در سال 1399، به 57 درصد و 42.5 درصد رسید. شکاف تمکین و شکاف سیاستی بدون سهم عوارض ارزش افزوده و با درنظر گرفتن صرفاً سهم دولت در سال 1390 به ترتیب برابر با 50.4 درصد و 23.1 درصد و درسال 1399 به 64.4 درصد و 26.5 درصد رسید. در نهایت پیشنهاد می‌شود سازمان امور مالیاتی کشور سالانه نسبت به برآورد شکاف سیاستی و تمکین مالیات در کشور اقدام نماید.</span></span></span></span></span></span></span></span></span></span><br> &nbsp; <div><span style="font-size:10pt"><span style="line-height:115%"><span new="" roman="" style="font-family:" times=""><span style="font-weight:bold"><span style="font-size:11.0pt"><span style="line-height:115%"><span style="font-weight:normal">Enhancing tax revenues and reducing reliance on oil-derived income remain central to Iran&rsquo;s fiscal sustainability strategy. In this context, combating tax evasion and reforming tax exemptions are critical measures. The tax gap&mdash;defined as the difference between potential and actual tax revenues&mdash;serves as a key indicator for evaluating the efficiency of tax administration and the extent to which a country utilizes its tax capacity. The VAT gap is typically decomposed into two main components: the policy gap, reflecting revenue losses due to tax policy choices such as exemptions and reduced rates, and the compliance gap, representing revenue losses due to non-compliance with existing tax laws. This study aims to estimate the policy and compliance components of the Value-Added Tax (VAT) gap in Iran over the course of the 1390s (corresponding to the 2010s in the Gregorian calendar). Employing a sectoral approach&mdash;a recognized macro-level methodology for VAT gap estimation&mdash;and utilizing an updated 75&times;75 input-output table, this research provides a comprehensive assessment of VAT inefficiencies across economic sectors. The findings indicate a persistent and widening gap in both policy and compliance dimensions throughout the decade. When including VAT surcharges (which encompass both government and municipal shares), the compliance and policy gaps were estimated at 43.6% and 41.8%, respectively, in 1390 (2011), increasing to 57.0% and 42.5% in 1399 (2020). When excluding surcharges and focusing solely on the central government&#39;s share, the compliance gap rose from 50.4% in 1390 to 64.4% in 1399, while the policy gap increased from 23.1% to 26.5% over the same period. The study concludes by recommending that the Iranian National Tax Administration (INTA) institutionalize the annual estimation of the VAT gap, disaggregated into policy and compliance components. This would strengthen fiscal transparency, improve policy evaluation, and support evidence-based reforms aimed at enhancing revenue mobilization and tax system efficiency.</span></span></span></span></span></span></span></div> <div></div> شکاف تمکین مالیات بر ارزش افزوده, شکاف سیاستی مالیات بر ارزش افزوده, ظرفیت بالقوه مالیات بر ارزش افزوده, ظرفیت قانونی مالیات بر ارزش افزوده, جدول داده-ستانده VAT Compliance Gap, VAT Policy Gap, Potential VAT Capacity, Statutory VAT Capacity, Input-Output Table 163 204 http://taxjournal.ir/browse.php?a_code=A-10-2713-1&slc_lang=fa&sid=1 Mohsen Shoorideh محسن شوریده M.Shoorideh@isu.ac.ir 100319475328460012549 100319475328460012549 Yes دانشگاه امام صادق (ع) Mohammad Nematy محمد نعمتی nematy@isu.ac.ir 100319475328460012550 100319475328460012550 No دانشگاه امام صادق (ع) Mahdi Fadaee مهدی فدائی fadaeemahdi@gmail.com 100319475328460012551 100319475328460012551 No موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی