دوره 34، شماره 69 - ( 1405 )
جلد 34 شماره 69 صفحات 0-0 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Rakipour P, Emamimibody M. A Multidimensional Analysis of Value-Added Tax Evasion: From a Forensic Accounting Perspective to Institutional, Social, and Economic Contexts. J Tax Res 2026; 34 (69)
URL: http://taxjournal.ir/article-1-2549-fa.html
URL: http://taxjournal.ir/article-1-2549-fa.html
راکی پور پریا، امامی میبدی مریم. تحلیل چندبعدی فرار از مالیات بر ارزش افزوده: از منظر حسابداری قانونی تا زمینههای نهادی، اجتماعی و اقتصادی. پژوهشنامه مالیات. 1405; 34 (69)
1- دانشگاه آزاد اسلامی
2- دانشگاه آزاد اسلامی ،1111759154@iau.ir
2- دانشگاه آزاد اسلامی ،
چکیده: (330 مشاهده)
مالیات بر ارزش افزوده از منابع اصلی تأمین درآمد پایدار دولتها محسوب میشود و نقش مهمی در تحقق عدالت مالی و اقتصادی دارد. با این حال، پدیده فرار مالیاتی، بهویژه در حوزه مالیات بر ارزش افزوده، همچنان یکی از چالشهای جدی در مسیر اثربخشی نظام مالیاتی بهشمار میرود. این پژوهش با هدف تحلیل تأثیر چهار عامل کلیدی—شامل حسابداری قانونی، و متغیرهای اجتماعی، نهادی و اقتصادی—بر فرار مالیاتی انجام شده است. جامعه آماری تحقیق، ۲۰۰ نفر از مدیران مالی و حسابداران شرکتهای پذیرفتهشده در بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۴۰4 را شامل میشود که با استفاده از فرمول کوکران و روش نمونهگیری تصادفی انتخاب شدهاند. دادههای مورد نیاز از طریق پرسشنامه استاندارد گردآوری و با بهرهگیری از نرمافزارهای آماری و آزمونهای رگرسیون مورد تحلیل قرار گرفتهاند. نتایج حاکی از آن است که تقویت هر یک از عوامل مورد بررسی، تأثیری معنادار و بازدارنده بر فرار مالیاتی دارد. یافتهها بر اهمیت حسابداری قانونی، شفافیت نهادی، ثبات اقتصادی و ارتقای فرهنگ مالیاتی در کنترل فرار مالیات بر ارزش افزوده تأکید دارند. بر این اساس، توصیه میشود سیاستگذاران با تمرکز بر اصلاح ساختارها، آموزش و فرهنگسازی مالیاتی، زمینه کاهش تخلفات را فراهم سازند.
واژههای کلیدی: حسابداری قانونی، عوامل اجتماعی، عوامل نهادی، عوامل اقتصادی، فرار مالیات بر ارزش افزوده
فهرست منابع
1. آرین تبار، احمد، سعیدی، پرویز و فیل سرایی، مهدی. (1400). بررسی تاثیر عوامل موثر بر فرار مالیاتی بر عدالت اجتماعی. همایش ملی رویکردهای نوین در حسابداری و امور مالی، علی آباد.
2. احمدی، احمدرضا و بوشهری، محمد. (1404). تحلیل اثر تعمیق نهادها و بازارهای مالی بر فرار مالیاتی در ایران. پژوهشهای اقتصادی ایران، (102)30، 209-241.
3. رحمانی، حلیمه، رجب دری، حسین و روستا میمندی، اعظم. (1397). بررسی لزوم توجه بیشتر به حسابداری قانونی. تحقیقات حسابداری و حسابرسی، (37)10، 88-73.
4. سازمان امور مالیاتی کشور. (۱۴۰۲). گزارش تحولات مالیات بر ارزش افزوده و فرار مالیاتی در ایران. تهران، معاونت پژوهش برنامهریزی.
5. سبحانیان، سید محمدهادی و مهاجری، پریسا. (1397). برآورد شکاف سیاستی و شکاف تمکین در نظام مالیات بر ارزشافزوده ایران و ضرورت استخراج چارچوب منطقی برای اعطای معافیتها. پژوهشنامه مالیات، ۲۵(۳۶)، ۱۴۹-۱۷.
6. شاه¬نظری، اسماعیل، پیری، حبیب و طالب¬نیا، قدرت. (1404). بررسی رابطه بین رعایت اصول اخلاقی و کیفیت حسابرسی و تاثیر آن بر کاهش فرار مالیاتی. اقتصاد و بانکداری اسلامی، (51)14، 139-165.
7. صامتی، مجید، ایزدی، افسانه و فتحی، سعید. (1400). تعیین عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی با استفاده از روش فرا تحلیل. اقتصاد باثبات، (2)2، 22-1.
8. صیادزمردی، حسن، حمیدی، ناصر و ایرجپور، علیرضا. (1402). شناسایی عوامل پیشایندی و پیامدی مدل اکوسیستم زنجیره تامین چابک مالیات بر ارزش افزوده. پژوهشنامه مالیات، ۳۱(۶۰)، ۴۱-۷۳.
9. الماسی، حسن، مرجانی، امیربابک و قریشی، راهله. (1391). عوامل سازمانی مؤثر بر فرار از مالیات بر ارزش افزوده (مطالعه موردی اداره کل مالیات بر ارزش افزوده شهر تهران). پژوهشنامه مالیات، ۲۰(۱۵)، ۳۷-50.
10. میرجلیلی، فاطمه، نصیری اقدم، علی، مهاجری، پریسا و محمدی، تیمور. (1398). برآورد شکاف سیاستی و تمکین مالیات بر ارزشافزوده در استانهای کشور. پژوهشنامه مالیات، 27(۴۱)، ۱۳۷-۱۵۸.
11. نورانی، حسین و شمس الدینی، مصطفی. (1403). بررسی تأثیر حسابداری ذهنی بر مالیات بر درآمد و مالیات بر ارزشافزوده در میان صاحبان کسبوکارهای خود اشتغال. پژوهشنامه مالیات، ۳۲(۶۴)، ۴۷-۷۰.
12. هاشمی، مهسیما، اعتمادی، حسین و رضازاده، جواد. (1401). مدلسازی پدیده فرار مالیاتی در مالیات بر ارزش افزوده با استفاده از نظریه بازیها. پژوهشنامه مالیات، ۳۰(۵۵)، ۷-۵۱.
13. References
14. Ahmadi, A., & Bushehri, M. (2025). Analyzing the impact of financial market and institutional deepening on tax evasion in Iran. Iranian Journal of Economic Research, 30(102), 209-241. [In Persian]. [DOI:10.22054/ijer.2024.81241.1299.]
15. Almasi, H., Marjani, A., & Ghoreishi, R. (2012). The organizational factors affecting VAT evasion (Case study of Tehran City VAT Directorate). Journal of Tax Research, 20(15), 37-50. [In Persian]. http://taxjournal.ir/article-1-48-fa.html.
16. Alshira'h, A. F., Alshirah, M. H., & Khassawneh, A. L. (2024). Forensic accounting, socio-economic factors and value added tax evasion in emerging economies: Evidence from Jordan. Journal of Financial Reporting and Accounting, 23(2).
https://doi.org/10.1108/JFRA-04-2023-0202 [DOI:10.1108/JFRA-04-2023-0202.]
17. Andriani, L., & Ashyrov, G. (2025). Life satisfaction and tax preferences in transition economies. Economic Systems, 49(3), Article 101287.
https://doi.org/10.1016/j.ecosys.2024.101287 [DOI:10.1016/j.ecosys.2024.101287.]
18. Arin Tabar, A., Saeedi, P., & Filsaraei, M. (2021). Investigating the impact of factors affecting tax evasion on social justice. National Conference on Innovative Approaches in Accounting and Financial Affairs, Ali Abad. [In Persian]. https://civilica.com/doc/1245394
19. Bohne, A., Koumpias, A., & Tassi, A. (2023). Cashless payments and tax evasion: Evidence from VAT gaps in the EU. Centre for European Economic Research, (60).
https://doi.org/10.2139/ssrn.4672062 [DOI:10.2139/ssrn.4672062.]
20. Brockmeyer, A., Mascagni, G., Nair, V., Waseem, M., & Almunia, M. (2024). Does the value-added tax add value? Lessons using administrative data from a diverse set of countries. Journal of Economic Perspectives, 38(1), 107-132.
https://doi.org/10.1257/jep.38.1.107 [DOI:10.1257/jep.38.1.107.]
21. Bujupi, M. (2024). Factors influencing Value Added Tax in developing countries. International Journal of Social Sciences, 11(1), 20-37.
https://doi.org/10.20319/pijss.2024.111.2037 [DOI:10.20319/pijss.2024.111.2037.]
22. Bussy, A. (2023). Corporate tax evasion: Evidence from international trade. European Economic Review, 159, Article 104571.
https://doi.org/10.1016/j.euroecorev.2023.104571 [DOI:10.1016/j.euroecorev.2023.104571.]
23. Doesum, V. A. J. (2024). Revisiting the commissionaire fiction in EU VAT law: Cause, effect and the role of identical supplies. International VAT Monitor, 35(6).
https://doi.org/10.59403/2tj44sn [DOI:10.59403/2tj44sn.]
24. Hashemi, M., Etemadi, H., & Rezazadeh, J. (2022). Modeling tax evasion in Value Added Tax: A game theory approach. Journal of Tax Research, 30(55), 7-51. [In Persian]. http://taxjournal.ir/article-1-2178-en.html. [DOI:10.52547/taxjournal.30.55.2]
25. Hermanto, H. (2023). The effect of Value Added Tax and sales tax incentives on luxury goods on consumer purchasing power. Strata Social and Humanities Studies, 1(2), 53-63.
https://doi.org/10.59631/sshs.v1i2.97 [DOI:10.59631/sshs.v1i2.97.]
26. Hosseini Rad, S., Fallah, R., Maranjuri, M., & Alikhani Kashkak, R. (2024). Explaining mental accounting with tax compliance, tax evasion, and tax ethics in the implementation of tax system smartness. Ethics in Science and Technology, 19(2), 149-157. [In Persian]. http://ethicsjournal.ir/article-1-2914-fa.html.
27. Iranian National Tax Administration. (2023). Report on developments of Value Added Tax and tax evasion in Iran. Tehran, Research and Planning Deputy. [In Persian]
28. Jiang, Z.-Z., Zang, Y., & Xu, J. (2024). When gray markets meet "Made in China": The impacts of global markets and value-added tax refund. Production and Operations Management, 33(3).
https://doi.org/10.1177/10591478241231870 [DOI:10.1177/10591478241231870.]
29. Kartiko, N. D., & Firmansyah, A. (2024). Revisiting value-added tax structures: Strategies for mitigating regressivity in basic commodities consumption. Educoretax, 4(1), 61-76.
https://doi.org/10.54957/educoretax.v4i1.668 [DOI:10.54957/educoretax.v4i1.668.]
30. Kimea, A. J., Mkhize, M., & Maama, H. (2023). The sociocultural and institutional factors influencing tax avoidance in sub-Sahara Africa. Accounting, Corporate Governance & Business Ethics, 10(1), Article 2186744.
https://doi.org/10.1080/23311975.2023.2186744 [DOI:10.1080/23311975.2023.2186744.]
31. Mirjalili, F., Nasiri Aghdam, A., Mohajeri, P., & Mohammadi, T. (2019). Estimation of policy gap and compliance gap in value-added tax in the provinces of the country. Tax Research Journal, 27(41), 137-158. [In Persian]. http://taxjournal.ir/article-1-1645-fa.html. [DOI:10.29252/taxjournal.27.41.137]
32. Murtanto, M., & Situmorang, S. A. (2025). The effect of public tax service and Value Added Tax (VAT) rate increase on tax compliance with patriotism as a moderating factor. Educoretax, 5(2), 148-157.
https://doi.org/10.54957/educoretax.v5i2.1348 [DOI:10.54957/educoretax.v5i2.1348.]
33. Mvaa, B., & Msheri, F. (2023). The moderating effect of virtual system upgrades in the effect of electronic fiscal devices on Value Added Tax collections in Tanzania: The case of Kinondoni Tax Region. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 7(10), 1243-1251.
https://doi.org/10.47772/IJRISS.2023.71003 [DOI:10.47772/IJRISS.2023.71003.]
34. Norani, H., & Shamsoddini, M. (2024). Investigating the effect of mental accounting on income tax and value-added tax among self-employed business owners. Tax Research Journal, 32(64), 47-70. [In Persian]. Retrieved from http://taxjournal.ir/article-1-2480-fa.html. [DOI:10.61186/taxjournal.32.64.1]
35. OECD. (2017). Technology Tools to Tackle Tax Evasion and Tax Fraud: Using technology to fight tax crimes. OECD Publishing. Retrieved from https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2017/03/technology-tools-to-tackle-tax-evasion-and-tax-fraud_g1g77afa/g2g77afa-en.pdf. [DOI:10.1787/g2g77afa-en]
36. Posadnieva, O., & Sidelnykova, L. (2024). Fiscal and psychological factors of tax evasion. Socio-Economic Relations in the Digital Society, 1(51), 97-107.
https://doi.org/10.55643/ser.1.51.2024.549 [DOI:10.55643/ser.1.51.2024.549.]
37. Rahmani, H., Rajab-Dari, H., & Roosta-Mimandi, A. (2018). The necessity of more attention to forensic accounting. Accounting and Auditing Research, 10(37), 73-88. [In Persian]. https://www.iaaaar.com/article_98795.html.
38. Rasteletti, A., & Saravia, E. (2024). Tax expenditure and evasion in the Value Added Tax in Latin America. Review of Public Economics, 251(4), 27-49.
https://doi.org/10.7866/HPE-RPE.24.4.2 [DOI:10.7866/HPE-RPE.24.4.2.]
39. Samati, M., Izadi, A., & Fathi, S. (2021). Determining the factors influencing tax evasion using meta-analysis method. Stable Economy, 2(2), 1-22. [In Persian] [DOI:10.22111/sedj.2021.38231.1113.]
40. Sarstedt, M., Hair, J. F., Cheah, J.-H., Becker, J.-M., & Ringle, C. M. (2019). How to specify, estimate, and validate higher-order constructs in PLS-SEM. Australasian Marketing Journal, 27(3), 197-211.
https://doi.org/10.1016/j.ausmj.2019.05.003 [DOI:10.1016/j.ausmj.2019.05.003.]
41. Sayad Zomorrodi, H., Hamidi, N., & Irajpour, A. (2024). Identifying the antecedent and consequential factors of the Value Added Tax agile supply chain ecosystem model. Journal of Tax Research, 31(60), 41-73. [In Persian]. http://taxjournal.ir/article-1-2340-en.html. [DOI:10.61186/taxjournal.34.60.41]
42. Shahnazari, E., Piri, H., & Talebnia, G. (2025). Examining the relationship between compliance with ethical principles and audit quality and its effect on reducing tax evasion. Management and Accounting Ethics and Organizational Investigations, 14(51), 6. [In Persian]. http://mieaoi.ir/article-1-1670-fa.html.
43. Simanjaya, F. K., & Heniwati, E. (2023). Examining the relationship between economic, demographic, legal and institutional variables towards tax evasion: A case study in West Kalimantan. Educoretax, 3(3), 238-250.
https://doi.org/10.54957/educoretax.v3i3.558 [DOI:10.54957/educoretax.v3i3.558.]
44. Sobhanian, S. M., & Mohajeri, P. (2018). Estimation of policy gap and compliance gap in the value-added tax system of Iran and the necessity of extracting a logical framework for granting exemptions. Tax Research Journal, 25(36), 149-176. [In Persian]. Retrieved from http://taxjournal.ir/article-1-1326-fa.html
45. Song, K., & Lim, S. (2022). The identification of factors influencing value-added tax revenue performance in Cambodia. Journal of Accounting, Finance, Economics, and Social Sciences, 7(2), 1-12.
https://doi.org/10.62458/jafess.160224.7(2)1-12 [DOI:10.62458/jafess.160224.7(2)1-12.]
46. Wamaitha, N. E. (2025). Effect of Tax Invoice Management System on Value Added Tax compliance among restaurants in Thika Town, Kenya. Journal of Finance and Accounting, 5(5), 56-66.
https://doi.org/10.70619/vol5iss5pp56-66 [DOI:10.70619/vol5iss5pp56-66.]
47. Winfield, J., & Roberts, M. (2023). Forensic accounting: Time for a unified global approach. Journal of Forensic Accounting Profession, 3(1), 38-56.
https://doi.org/10.2478/jfap-2023-0002 [DOI:10.2478/jfap-2023-0002.]
48. Zhang, S. (2025). The Second Annual Blockchain Tax Conference on January 24, 2025: Legislative update - Tax and non-tax. The Contemporary Tax Journal, 14(1), Article 6.
https://doi.org/10.55917/2381-3679.1262 [DOI:10.55917/2381-3679.1262.]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| ./files/site1/images/%D8%B3%D9%85%DB%8C%D9%85_%D9%86%D9%88%D8%B1.pngبازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
