Volume 34, Issue 69 (2026)
J Tax Res 2026, 34(69): 163-204 |
Back to browse issues page
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Shoorideh M, Nematy M, Fadaee M. Estimation of the Value-Added Tax Gap in Iran. J Tax Res 2026; 34 (69) :163-204
URL: http://taxjournal.ir/article-1-2513-en.html
URL: http://taxjournal.ir/article-1-2513-en.html
1- , M.Shoorideh@isu.ac.ir
Abstract: (675 Views)
Enhancing tax revenues and reducing reliance on oil-derived income remain central to Iran’s fiscal sustainability strategy. In this context, combating tax evasion and reforming tax exemptions are critical measures. The tax gap—defined as the difference between potential and actual tax revenues—serves as a key indicator for evaluating the efficiency of tax administration and the extent to which a country utilizes its tax capacity. The VAT gap is typically decomposed into two main components: the policy gap, reflecting revenue losses due to tax policy choices such as exemptions and reduced rates, and the compliance gap, representing revenue losses due to non-compliance with existing tax laws. This study aims to estimate the policy and compliance components of the Value-Added Tax (VAT) gap in Iran over the course of the 1390s (corresponding to the 2010s in the Gregorian calendar). Employing a sectoral approach—a recognized macro-level methodology for VAT gap estimation—and utilizing an updated 75×75 input-output table, this research provides a comprehensive assessment of VAT inefficiencies across economic sectors. The findings indicate a persistent and widening gap in both policy and compliance dimensions throughout the decade. When including VAT surcharges (which encompass both government and municipal shares), the compliance and policy gaps were estimated at 43.6% and 41.8%, respectively, in 1390 (2011), increasing to 57.0% and 42.5% in 1399 (2020). When excluding surcharges and focusing solely on the central government's share, the compliance gap rose from 50.4% in 1390 to 64.4% in 1399, while the policy gap increased from 23.1% to 26.5% over the same period. The study concludes by recommending that the Iranian National Tax Administration (INTA) institutionalize the annual estimation of the VAT gap, disaggregated into policy and compliance components. This would strengthen fiscal transparency, improve policy evaluation, and support evidence-based reforms aimed at enhancing revenue mobilization and tax system efficiency.
Keywords: VAT Compliance Gap, VAT Policy Gap, Potential VAT Capacity, Statutory VAT Capacity, Input-Output Table
Type of Study: Applicable |
Subject:
Economic
Received: 2025/07/14 | Accepted: 2025/11/23 | Published: 2026/05/31
Received: 2025/07/14 | Accepted: 2025/11/23 | Published: 2026/05/31
References
1. ایزدخواستی، حجت و عربمازار، عباس. (1396). تحلیل عملکرد، کارایی وصول و چالشهای اجرایی مالیات بر ارزش افزوده در ایران. پژوهشنامه مالیات، 25(36)، 43-80.
2. ایزدی، افسانه، صامتی، مجید و اکبری، نعمتالله. (1399). برآورد میزان فرار مالیاتی در ایران با استفاده از روش MIMIC (طی دوره 1399-1355). پژوهشنامه مالیات، 28(48)، 32-7.
3. برزگری، محمد، هراتی، اشکان، بهبودی، رویا، حاجمحمدی، فرشته و بابائی، نسیم. (1402). حجم اقتصاد زیرزمینی و فرار مالیاتی در ایران: تحلیل در چارچوب روش تعادل عمومی پویا(DGE)، تابع تقاضای پول (CDA) و شاخص چندگانه-علل چندگانه (MIMIC). سیزدهمین همایش سیاستهای مالی و مالیاتی ایران. 127-103 Doi: 10.61186/taxjournal.0.93 . [DOI:10.61186/taxjournal.0.93]
4. بشخور، مرجانه. (1401). وابستگی بودجه به درآمدهاي حاصل از فروش نفت. ماهنامه علمي امنيت اقتصادي، 96 و 97، 86-75.
5. بورد، اردشیر و نکوآمالکرمانی، مرجان. (1396). تعیین شکاف درآمدی با توجه به ظرفیت مالیاتی مالیات بر ارزش افزوده در ایران طی سال های 1388 الی 1394. پژوهشنامه مالیات، 25، 37-58.
6. خالقیرخنه، زهرا، زاهدمهر، امین و عموری، مهدی. (1391). تبیین روش و برآورد پایه مالیات بر ارزش افزوده با استفاده از جدول داده-ستانده. پژوهشنامه مالیات، 20(15)، 51-72.
7. رضاقلیزاده، مهدیه، آقایی، مجید و عالمی، امیرحسین.(1397). تحلیل فرار مالیاتی در ایران به روش شاخص چندگانه-علل چندگانه (MIMIC)، فصلنامه مجلس و راهبرد، 26(97)، 226-191.
8. زروکی، شهریار، نصرنژاد نشلی، سحر و توسلینیا، علی. (1401). تحلیل اثرمتغیرهای کلان اقتصادی بر اقتصاد زیرزمینی در ایران با تأکید بر ابزارهای سیاست مالی دولت، تحقیقات اقتصادی، 57(1)، 123-85. Doi: 10.22059/jte.2022.346438.1008695
9. سبحانیان، سیدمحمدهادی و مهاجری، پریسا. (1397). برآورد شکاف سیاستی و شکاف تمکین در نظام مالیات بر ارزشافزوده ایران و ضرورت استخراج چارچوب منطقی برای اعطای معافیتها. پژوهشنامه مالیات، 25(36)، 149-176.
10. قانون الحاق برخی مواد به تنظیم بخشی از مقررات دولت (2) با اصلاحات و الحاقات بعدی مصوب 1393.
11. قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1387.
12. قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب 1400.
13. قانون مالیاتهای مستقیم مصوب 1366 همراه با اصلاحات بعدی.
14. عبداله میلانی، مهنوش و اکبرپور روشن، نرگس. (1391). فرار مالیاتی ناشی از اقتصاد غیررسمی در ایران. پژوهشنامه مالیات، 20(13)، 168-141.
15. عربمازاد، عباس و زایر، عباس. (1387). برآورد ظرفیت بالقوه اقتصادی مالیات در ایران. فصلنامه تخصصی مالیات، 2، 25-5.
16. کریمیپتانلار، سعید و کریمی، جعفر. (1401). شناسایی مهمترین عوامل مؤثر بر فرار مالیاتی در اقتصاد ایران و بررسی نحوه اثرگذاری آنها در طی زمان. فصلنامه مدلسازی اقتصادسنجی، 7(4)، 117-93.
17. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1403). بررسی بخش دوم لایحه بودجه سال 1404 کل کشور (12): درآمدهای مالیاتی.
18. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1403). سری زمانی جداول داده - ستانده متقارن ایران برای دوره 1399 - 1390 به قیمتهای جاری و ثابت.
19. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1402). بررسی لایحه برنامه هفتم توسعه (58): موضوعات راهبردی بخش عمومی (نظام مالیاتی).
20. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1401). بررسی نحوه تخصیص عوارض و مالیات بر ارزش افزوده طی سالهای 1398 تا 1400.
21. مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی. (1396). درباره ماليات بر ارزش افزوده 1. ماليات بر ارزش افزوده و تفاوت آن با ماليات بر فروش در حلقه آخر.
22. موسویجهرمی، یگانه و توتونچیملکی، سعید. (1395). ارزیابی معافیت کالا و خدمات در قانون مالیات بر ارزش افزوده. پژوهشنامه مالیات، 24(29)، 99-129.
23. میرجلیلی، فاطمه. (1400). برآورد شکاف مالیات بر ارزش افزوده و شناسایی عوامل مؤثر بر آن: مطالعه موردی استانهای ایران. رساله دکتری، دانشگاه علامه طباطبایی (ره)، تهران.
24. مهاجری، پریسا، نصیری اقدم، علی و میرجلیلی، فاطمه. (1401). مخارج مالیاتی سیاستگذاری و عدم تمکین در نظام مالیات بر ارزشافزوده ایران: یک تحلیل منطقهای در دوره 1388-1394. مطالعات اقتصادی کاربردی ایران، 11(41)، 171-201. Doi: 10.22084/aes.2021.23164.3212.
25. References
26. Abdollahmilani, M. & Akbarpourroshan, N. (2012). Tax Evasion from the Underground Economy in Iran. Journal of Tax Research, 20(13), 141-168. [In Persian].
27. Arabmazar, A. & Zayer, A. (2008). Estimation of Potential Economic Capacity of Taxation in Iran. Journal of Tax Research, 16(2), 5-26. [In Persian].
28. Barzegari, M., Harati, A., Behboudi, R., Hajmohamadi, F., & Babaee, N. (2024). size of the underground economy and tax evasion in Iran: DGE, CDA and MIMIC approach. Journal of Tax Research. [In Persian]. Doi: 10.61186/taxjournal.0.93 [DOI:10.61186/taxjournal.0.93]
29. Bovard, A. & Nekoamal Kermani, M. (2017). Determine the income gap with respect to the income capacity of value added tax in Iran, during the five year period 2008 to 2015. Journal of Tax Research, 25(35), 37-58. [In Persian].
30. Bshokhor, M. (2022). Budget Dependence on Revenues from Oil Sales. Economic Security Scientific Monthly, 96-97, 75-86. [In Persian].
31. Center for Social and Economic Research. (2024). Study to quantify and analyse the VAT Gap in the EU Member States.
32. Direct Taxation Act, enacted in 1988, as subsequently amended. [In Persian].
33. Fedeli, S. & Forte, F. (1999). Joint income-tax and VAT-chain evasion. European Journal of Political Economy, (15), 391-415. [DOI:10.1016/S0176-2680(99)00019-1]
34. Hutton, E. (2017). The Revenue Administration-Gap Analysis Program: Model and Methodology for Value-Added Tax Gap Estimation. International monetary fund. [DOI:10.5089/9781475583618.005]
35. Izadi, A., Sameti, M., & Akbari, N. (2021). Estimation of Tax Evasion in Iran Using MIMIC Method (1976-2016). Journal of Tax Research, (48), 7-32. [In Persian].
36. Izadkhasadi, H. & Arabmazar, A. (2019). Analyzing the Performance, Collection Efficiency and Implementation Challenges of Value Added Tax in Iran. Journal of Tax Research, 25(36), 43-80. [In Persian].
37. Karimi Petanlar, S. & Karimi, J. (2023). Identifying the most important factors affecting tax evasion in Iran's economy and investigating how they affect over time. Journal of Econometric Modelling, 7(4), 93-117. [In Persian].
38. Keen, M. (2013). The Anatomy of the VAT. IMF Woprking Paper. [DOI:10.5089/9781484330586.001]
39. Khaleghirekhne, Z., Zahedmehr, A. & Amouri, M. (2012). Case Study of Estimating VAT Base by Using Input-output Table. Journal of Tax Research, 20(15), 51-72. [In Persian].
40. Law on the Addition of Certain Provisions to the Law on Regulating Part of the Government's Financial Regulations (No. 2), enacted in 2014, as amended and supplemented. [In Persian].
41. Mackenzie, G. A. (1991). Estimating the Base of the Value-Added Tax (VAT) in Developing Countries: The Problem of Exemptions. International Monetary Fund. [DOI:10.5089/9781451921465.001]
42. Mirjalili, F. (2021). Estimating the Value Added Tax Gap and Identifying Its Determinants: A Case Study of the Provinces of Iran [Doctoral dissertation]. Allameh Tabataba'i University, Tehran. [In Persian].
43. Mousavijahromi, Y. & Totonchi Maleki, S. (2016). The Assessment of VAT Exemption for Goods and Services. Journal of Tax Research, 24(29), 99-129. [In Persian].
44. Mohajeri, P., Nassiri Aghdam, A. & Mirjalili, F. (2022). VAT Tax Expenditure and Compliance Gap in Iran: A Regional Analysis over 2009-2015. Journal of Applied Economics Studies Iran (AESI), 11(41), 171-201. [In Persian]. Doi: 10.22084/aes.2021.23164.3212
45. Novysedlak, V. & Palkovicova, J. (2012). The estimate of the value added tax revenue loss. Institute for Financial Policy, 30-31.
46. Oldman, O., & Schenk, A. (2007). Value Added Tax: A Comparative Approach. Cambridge University Press.
47. Parliament Research Center. (2017). On Value Added Tax (1): Value Added Tax and Its Difference from the Retail Sales Tax. [In Persian].
48. Parliament Research Center. (2022). Review of the Allocation of Value Added Tax (VAT) Revenues and Levies during 2019-2021. [In Persian].
49. Parliament Research Center. (2024). Review of Part II of the National Budget Bill for Fiscal Year 2025 (12): Tax Revenues. [In Persian].
50. Parliament Research Center. (2023). Review of the Seventh National Development Plan Bill (58): Strategic Issues in the Public Sector (Tax System). [In Persian].
51. Parliament Research Center. (2024). Time Series of Iran's Symmetric Input-Output Tables for the Period 2011-2020 at Current and Constant Prices. [In Persian].
52. Raczkowski, K. (2015). Measuring the tax gap in the European economy, Journal of Economics and Management, 21(3), 58-72.
53. Rezagholizadeh, M., Aghaei, M. & Alemi, A. (2026). Analyzing Tax Evasion in Iran Using the Multiple Indicator-Multiple Causes (MIMIC) Method. Majlis and Rahbord, 33(125), 5-41. [In Persian].
54. Sobhanian, H. & Mohajeri, P. (2019). Estimating the Policy Gap and the Compliance Gap in Iran's Value-added Tax System and the Need to Extract a Rational Framework for Granting Exemptions. Journal Tax Research, 25(36), 149-176. [In Persian].
55. Value Added Tax Law, enacted in 2008. [In Persian].
56. Value Added Tax Law, enacted in 2021. [In Persian].
57. Warren, N. (2018). Estimating Tax Gap is Everything to an Informed Response to the Digital Era, School of Taxation and Business Law. [DOI:10.2139/ssrn.3200838]
58. Zaroki, S., Nasrnejad Nesheli, S. & Tavassoly Nia, A. (2022). Analyzing the Effect of Macroeconomic Variables on the Underground Economy with Emphasis on Fiscal Policy Instruments. Journal of Economic Research, 57(1), 85-123. [In Persian]. Doi: 10.22059/jte.2022.346438.1008695
Send email to the article author
| Rights and permissions | |
 |
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License. |
